पुन्हा एकदा नोटबंदी? २००५ पूर्वीच्या ‘महात्मा गांधी’ मालिकेतील जुन्या चलनी नोटा १ जुलैपासून सामान्य बँकांमध्ये स्वीकारल्या जाणार नाहीत.!

मुंबई | प्रतिनिधी

देशात पुन्हा एकदा नोटबंदीची चर्चा रंगू लागली आहे. मात्र यावेळी सर्व चलनी नोटांवर बंदी नसून २००५ सालापूर्वी छापण्यात आलेल्या ‘महात्मा गांधी’ मालिकेतील (Mahatma Gandhi Series) जुन्या चलनी नोटा टप्प्याटप्प्याने चलनातून बाद करण्याची प्रक्रिया वेगाने सुरू करण्यात आली आहे.

रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाने (RBI) ९ जून २०२६ रोजी देशातील सर्व बँकांच्या प्रमुखांना पाठविलेल्या परिपत्रकानुसार १ जुलै २०१६ पासून २००५ पूर्वीच्या ‘महात्मा गांधी’ मालिकेतील नोटा सामान्य बँकांमध्ये स्वीकारणे किंवा बदलून देण्याची सुविधा बंद करण्यात आली आहे. आता अशा नोटा केवळ रिझर्व्ह बँकेच्या देशभरातील १९ प्रादेशिक कार्यालयांमध्येच स्वीकारल्या किंवा बदलून दिल्या जाणार आहेत.

या आदेशानंतर व्यापारी बँकांनीही आवश्यक कार्यवाही सुरू केली आहे. बँक ऑफ महाराष्ट्रच्या पुणे येथील मुख्य कार्यालयाने १२ जून २०२६ रोजी अंतर्गत परिपत्रक जारी करून सर्व शाखा, क्षेत्रीय कार्यालये आणि करन्सी चेस्टना २००५ पूर्वीच्या नोटांबाबत कठोर सूचना दिल्या आहेत.

यामुळे आर्थिक क्षेत्रात ही प्रक्रिया म्हणजे टप्प्याटप्प्याने राबविण्यात येणारी ‘छुपी नोटबंदी’ असल्याची चर्चा सुरू झाली आहे.

कोणत्या नोटा प्रभावित?

रिझर्व्ह बँकेने १९९६ मध्ये प्रथमच सर्व मूल्यांच्या चलनी नोटांवर महात्मा गांधींचे चित्र असलेली ‘महात्मा गांधी मालिका (MG Series)’ सुरू केली होती. १९९६ ते २००५ या कालावधीत छापण्यात आलेल्या नोटा आता या निर्णयाच्या कक्षेत आल्या आहेत.

यानंतर २०१६ च्या नोटाबंदीनंतर नवीन रंग, आकार आणि आधुनिक सुरक्षा वैशिष्ट्यांसह ‘महात्मा गांधी (न्यू) सिरीज’ नोटा चलनात आणण्यात आल्या.

जुन्या आणि नवीन नोटा कशा ओळखाल?

२००५ नंतर छापलेल्या नोटांच्या मागील बाजूच्या तळाशी छपाईचे वर्ष (Year of Printing) स्पष्टपणे नमूद केलेले असते. त्यामुळे ग्राहकांना २००५ पूर्वीच्या आणि त्यानंतरच्या नोटांमध्ये सहज फरक ओळखता येतो.

नागरिकांनी काय करावे?

जर तुमच्याकडे २००५ पूर्वीच्या ‘महात्मा गांधी’ मालिकेतील चलनी नोटा असतील, तर त्या सामान्य बँकांमध्ये स्वीकारल्या जाणार नाहीत. अशा नोटा बदलण्यासाठी किंवा जमा करण्यासाठी रिझर्व्ह बँकेच्या १९ प्रादेशिक कार्यालयांशी संपर्क साधावा.

महत्त्वाची सूचना: या निर्णयामुळे सोशल मीडियावर विविध अफवा पसरत आहेत. त्यामुळे कोणतीही माहिती शेअर करण्यापूर्वी रिझर्व्ह बँकेच्या अधिकृत सूचनांची खात्री करूनच पुढील निर्णय घ्यावा.