एक काळ होता, जेव्हा घरात रेडिओ असणे हीच मोठी गोष्ट मानली जायची. रेडिओ सुरू करण्यापूर्वी त्याची बॅटरी तपासली जायची, अँटेना योग्य दिशेला लावला जायचा आणि एखादा खास कार्यक्रम असेल तर घरातील कामेही काही काळ बाजूला ठेवली जायची. त्या काळातील संगीतप्रेमींसाठी ‘बिनाका गीतमाला’ हा असाच एक खास अनुभव होता.
आज एका क्लिकवर जगभरातील हजारो गाणी ऐकता येतात. मात्र काही दशकांपूर्वी नवीन गाणे ऐकण्यासाठी रेडिओवर अवलंबून राहावे लागायचे. त्यामुळे लोकप्रिय गाण्यांची निवड, त्यांची क्रमवारी आणि पुढच्या क्रमांकावर कोणते गाणे येणार याची उत्सुकता हीच मनोरंजनाची मोठी पर्वणी होती.
अमीन सयानींचा आवाज म्हणजे कार्यक्रमाची खास ओळख
‘बिनाका गीतमाला’चे नाव घेताच अनेकांच्या आठवणीत सर्वप्रथम येतो तो अमीन सयानी यांचा खास आवाज. त्यांची बोलण्याची शैली, शब्दांमधील आपलेपणा आणि गाण्यांची ओळख करून देण्याची पद्धत यामुळे कार्यक्रम केवळ गाण्यांचा राहिला नाही, तर तो श्रोत्यांच्या भावविश्वाचा भाग बनला.
कार्यक्रम सुरू होताच घरातील सदस्य रेडिओभोवती बसायचे. त्या काळात सोशल मीडिया नव्हता, स्ट्रीमिंग प्लॅटफॉर्म नव्हते आणि आवडते गाणे हवे तेव्हा ऐकण्याची सुविधाही नव्हती. त्यामुळे आवडत्या गाण्याची वाट पाहण्यातही एक वेगळाच आनंद होता.
गाण्यांच्या क्रमवारीत दडलेली उत्सुकता
या कार्यक्रमाची लोकप्रियता वाढण्यामागे गाण्यांची क्रमवारी हा एक महत्त्वाचा भाग होता. कोणते गाणे वरच्या क्रमांकावर आहे, कोणते गाणे खाली गेले आणि या आठवड्याचा लोकप्रिय गीतसम्राट कोण ठरणार, याची श्रोत्यांना उत्सुकता असायची.
त्या काळातील अनेक गाणी या कार्यक्रमाच्या माध्यमातून मोठ्या प्रमाणावर श्रोत्यांपर्यंत पोहोचली. मोहम्मद रफी, लता मंगेशकर, किशोर कुमार, आशा भोसले, मुकेश आणि मन्ना डे यांसारख्या दिग्गजांच्या आवाजाने संगीतविश्व समृद्ध केले.
एका गाण्यामागे अनेक आठवणी
‘बिनाका गीतमाला’च्या आठवणी केवळ रेडिओपुरत्या मर्यादित नाहीत. त्या काळातील अनेकांसाठी एखादे गाणे म्हणजे एखादी व्यक्ती, एखादी प्रेमकहाणी, एखादा प्रवास किंवा आयुष्यातील एखादा खास क्षण असतो.
कधी प्रेमाच्या आठवणींना एखाद्या गाण्याची साथ मिळाली, तर कधी विरहाच्या काळात त्याच गाण्याने मनाला आधार दिला. म्हणूनच जुन्या गाण्यांना आजही ऐकताना अनेकांच्या मनात भूतकाळाचे दरवाजे उघडतात.
आज सगळे काही सहज उपलब्ध… तरी तो आनंद वेगळाच
आज मोबाईलमध्ये हजारो गाणी साठवता येतात. कोणतेही गाणे हवे तेव्हा काही सेकंदांत ऐकता येते. प्लेलिस्ट तयार करता येते आणि आवडत्या गाण्यांचा स्वतंत्र संग्रहही करता येतो.
पण पूर्वीच्या काळातील ‘वाट पाहण्याचा आनंद’ मात्र डिजिटल युगात दुर्मिळ झाला आहे.
ठराविक वेळ जवळ आली की रेडिओ सुरू करणे, आवाज स्पष्ट येतोय का हे पाहणे आणि कार्यक्रम सुरू होताच सगळे लक्ष तिकडे देणे—या साध्या गोष्टी आजच्या पिढीला कदाचित वेगळ्या वाटतील. मात्र त्या काळातील श्रोत्यांसाठी हा रोजच्या आयुष्यातील आनंदाचा महत्त्वाचा भाग होता.
‘बिनाका गीतमाला’ म्हणजे एका पिढीची सामूहिक आठवण
काळ बदलला, रेडिओची जागा टीव्हीने घेतली आणि त्यानंतर मोबाईल व डिजिटल माध्यमांनी मनोरंजनाचे स्वरूपच बदलून टाकले. तरी काही आठवणी माध्यमांबरोबर संपत नाहीत.
‘बिनाका गीतमाला’ ही अशीच एक आठवण आहे. अमीन सयानींचा आवाज, जुन्या हिंदी चित्रपटसंगीताचे सूर आणि रेडिओभोवती जमलेली कुटुंबे—या सगळ्यांनी एका पिढीच्या मनात संगीताची खास जागा निर्माण केली.
आज पुन्हा एखादे जुने गाणे कानावर पडले की कदाचित अनेकांना तोच रेडिओ आठवतो… घरातील शांतता आठवते… आणि मनात कुठेतरी तो जुना सुरेल काळ पुन्हा जिवंत होतो.
तुम्ही ‘बिनाका गीतमाला’ ऐकली आहे का? तुमच्या घरात ती कोणासोबत ऐकली जायची? तुमची एखादी आठवण असेल तर कमेंटमध्ये नक्की सांगा. कदाचित तुमची आठवण वाचून दुसऱ्याच्याही मनातला एखादा जुना सूर पुन्हा जागा होईल.
● हे वाचा – Karanja Lad : आमचे लाडाचे कारंजे ….आधुनिक कारंजा महात्म्य
