मोहाचा रस, दारू की औषध?; मोहाची फुलं शिजवून का खातात? जाणून घ्या मोहाच्या झाडाचे आश्चर्यकारक फायदे

भारतात अनेक औषधी आणि उपयुक्त वृक्ष आढळतात. त्यापैकी मोहाचे झाड हे ग्रामीण भागात विशेष महत्त्वाचे मानले जाते. अनेकांना मोह म्हणजे फक्त दारू तयार करण्यासाठी वापरले जाणारे झाड अशीच माहिती असते. मात्र प्रत्यक्षात मोहाच्या झाडाचे प्रत्येक भाग विविध उपयोगासाठी वापरले जातात. विशेष म्हणजे त्याची फुले, बिया, पाने आणि साल यांनाही पारंपरिक औषधी महत्त्व आहे.

मोहाची फुलं शिजवून का खातात?

मोहाची फुलं नैसर्गिकरीत्या गोड असतात. त्यामध्ये नैसर्गिक साखर, काही जीवनसत्त्वे आणि खनिजे आढळतात. अनेक आदिवासी भागांमध्ये ही फुलं उकळून किंवा शिजवून खाल्ली जातात. असे केल्याने ती अधिक मऊ होतात, पचायला सोपी होतात आणि विविध पदार्थ तयार करण्यासाठी वापरता येतात.

काही ठिकाणी मोहाच्या फुलांपासून लाडू, खीर, भाजी, चटणी तसेच इतर पारंपरिक पदार्थही बनवले जातात.

मोहाचा रस कसा वापरला जातो?

मोहाच्या फुलांचा रस काही भागात पारंपरिक पेय म्हणून वापरला जातो. त्याच रसाचे किण्वन (Fermentation) करून स्थानिक पातळीवर दारूही तयार केली जाते. मात्र याचा अर्थ मोहाचा उपयोग फक्त मद्यनिर्मितीसाठीच होतो असे नाही.

ग्रामीण आणि आदिवासी समाजात मोहाचे झाड हे अन्न, रोजगार आणि औषधी उपयोगासाठीही महत्त्वाचे मानले जाते.

मोहाचे औषधी फायदे

लोकपरंपरेनुसार मोहाच्या झाडाचे अनेक उपयोग सांगितले जातात.

• मोहाची फुलं शरीराला ऊर्जा देण्यास मदत करतात.
• उन्हाळ्यात काही भागात पारंपरिक थंड पेय म्हणून वापरली जातात.
• झाडाच्या सालीचा वापर काही पारंपरिक उपचारांमध्ये केला जातो.
• बियांपासून काढलेले तेल त्वचा मऊ ठेवण्यासाठी वापरले जाते.
• काही ठिकाणी सांधेदुखीवर तेल लावण्याची प्रथा आहे.
• जनावरांच्या खाद्यासाठीही मोहाचा उपयोग केला जातो.

टीप: वरील औषधी उपयोग हे पारंपरिक ज्ञानावर आधारित आहेत. कोणत्याही आजारासाठी डॉक्टर किंवा आयुर्वेद तज्ज्ञांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.

मोहाच्या झाडाचे आर्थिक महत्त्व

मोहाची फुले, बिया आणि तेल यामुळे अनेक ग्रामीण कुटुंबांना रोजगार मिळतो. फुलांची विक्री, बियांपासून तेलनिर्मिती आणि विविध खाद्यपदार्थ तयार करून उत्पन्नाचे साधन निर्माण होते.

पर्यावरणासाठीही उपयुक्त

मोहाचे झाड दीर्घायुषी असून दुष्काळी भागातही टिकून राहते. त्यामुळे पर्यावरण संवर्धनातही त्याचे महत्त्व आहे. अनेक पक्षी आणि वन्यजीवांसाठी हे झाड अन्नाचा स्रोत ठरते.

मोहाचे झाड म्हणजे केवळ दारू तयार करण्यासाठी वापरले जाणारे झाड नाही. त्याची फुले पौष्टिक आहेत, बियांपासून तेल तयार होते, सालीचा पारंपरिक उपयोग केला जातो आणि अनेक ग्रामीण कुटुंबांच्या अर्थकारणात त्याचा मोठा वाटा आहे. योग्य माहिती आणि वैज्ञानिक दृष्टिकोनातून पाहिल्यास मोहाचे झाड हे निसर्गाची मौल्यवान देणगी असल्याचे स्पष्ट होते.