लसूण: स्वयंपाकघरातील साधा घटक की आरोग्याचा नैसर्गिक खजिना?
भारतीय स्वयंपाकघरात जवळपास दररोज वापरला जाणारा लसूण (Garlic) हा केवळ चवीसाठीच नव्हे तर आरोग्यासाठीही अत्यंत फायदेशीर मानला जातो. हजारो वर्षांपासून लसणाचा वापर अन्नपदार्थांसोबतच पारंपरिक औषध म्हणून केला जात आहे. लसूण चिरल्यावर किंवा ठेचल्यावर तयार होणारे अॅलिसिन (Allicin) हे त्यातील प्रमुख सक्रिय संयुग असून त्यामध्ये अनेक आरोग्यदायी गुणधर्म आढळतात.
हृदयाच्या आरोग्यासाठी उपयुक्त
तज्ज्ञांच्या मते, नियमित प्रमाणात लसणाचे सेवन केल्यास हृदयाच्या आरोग्यास मदत होऊ शकते. काही संशोधनांनुसार लसूण उच्च रक्तदाब कमी करण्यास, एलडीएल अर्थात “वाईट” कोलेस्टेरॉलचे प्रमाण नियंत्रित ठेवण्यास आणि रक्तवाहिन्यांचे कार्य सुधारण्यास सहाय्यक ठरू शकतो. त्यामुळे हृदयविकाराचा धोका कमी करण्यासाठी संतुलित आहारासोबत लसूण उपयुक्त मानला जातो.
रोगप्रतिकारक शक्ती वाढविण्यास मदत
लसणामध्ये असलेली सल्फरयुक्त संयुगे शरीराच्या रोगप्रतिकारक यंत्रणेला बळकटी देण्यास मदत करतात. काही अभ्यासांमध्ये नियमित लसूण सेवनामुळे सामान्य सर्दी व किरकोळ संसर्ग होण्याची शक्यता कमी होऊ शकते, असे आढळून आले आहे.
नैसर्गिक जीवाणूनाशक गुणधर्म
लसणामध्ये जीवाणू आणि बुरशींच्या वाढीस प्रतिबंध करणारे गुणधर्म असल्याचे प्रयोगशाळेतील अभ्यासांमध्ये दिसून आले आहे. त्यामुळे पारंपरिक उपचार पद्धतींमध्ये लसणाला विशेष महत्त्व दिले जाते.
● हे वाचा –Dr Sujay Patil : डाॅ सुजय पाटील, अकोला मानसोपचार तज्ञ शेतक-याचा खरा मित्र
अँटीऑक्सिडंट्सचा समृद्ध स्रोत
लसूण अँटीऑक्सिडंट्सने समृद्ध असतो. हे घटक शरीरातील पेशींना फ्री रॅडिकल्समुळे होणाऱ्या नुकसानापासून संरक्षण देतात. त्यामुळे वृद्धत्वाची प्रक्रिया मंदावण्यास आणि शरीरातील ऑक्सिडेटिव्ह ताण कमी करण्यास मदत मिळू शकते.
पचनक्रियेसाठी फायदेशीर
मर्यादित प्रमाणात लसूण खाल्ल्यास पचनक्रिया सुधारण्यास मदत होते. तसेच आतड्यांमधील उपयुक्त जीवाणूंचे संतुलन राखण्यासही तो सहाय्यक ठरू शकतो. मात्र काही व्यक्तींना लसूण खाल्ल्यानंतर गॅस, पोटफुगी किंवा अॅसिडिटीचा त्रास होऊ शकतो.
रक्तातील साखरेचे नियंत्रण
काही संशोधनांनुसार संतुलित आहार आणि नियमित व्यायामासोबत लसणाचे सेवन केल्यास रक्तातील साखरेचे प्रमाण नियंत्रित ठेवण्यास मदत मिळू शकते. मधुमेह असलेल्या व्यक्तींनी मात्र वैद्यकीय सल्ल्यानुसारच आहारात बदल करावा.
शारीरिक कार्यक्षमता वाढविण्यास मदत
इतिहासात कामगार आणि खेळाडूंना थकवा कमी करण्यासाठी लसूण दिला जात असे. आधुनिक संशोधनामध्ये याबाबत मिश्र निष्कर्ष आढळले असले तरी काही अभ्यासांमध्ये शारीरिक सहनशक्ती वाढविण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे.
लसूण खाण्याचे उत्तम मार्ग
1. कच्चा लसूण
- 1 ते 2 पाकळ्या ठेचून किंवा बारीक चिरून घ्या.
- 5 ते 10 मिनिटे तसेच ठेवा.
- त्यानंतर सेवन केल्यास अॅलिसिनचे प्रमाण अधिक प्रभावी राहते.
2. दैनंदिन आहारात समावेश
- डाळ, भाजी, आमटी, सूप किंवा इतर पदार्थांमध्ये लसूण वापरा.
- शिजवल्यानंतर काही अॅलिसिन कमी झाले तरी इतर उपयुक्त घटकांचा लाभ मिळत राहतो.
3. लसूण आणि मध
- एक पाकळी बारीक चिरून त्यात एक चमचा मध मिसळा.
- घशाला आराम मिळवण्यासाठी आणि सर्वसाधारण आरोग्यासाठी हा पारंपरिक उपाय लोकप्रिय आहे.
घ्यावयाची काळजी
अति प्रमाणात लसूण खाल्ल्यास दुर्गंधी, पोटदुखी, गॅस, अॅसिडिटी किंवा पचनाचा त्रास होऊ शकतो. तसेच रक्त पातळ करणारी औषधे घेणाऱ्या व्यक्तींमध्ये रक्तस्त्रावाचा धोका वाढू शकतो. त्यामुळे अशा व्यक्तींनी डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.
दैनंदिन वापरासाठी सोपी सवय
सकाळी रिकाम्या पोटी एक छोटी ठेचलेली लसणाची पाकळी पाण्यासोबत घेता येते, मात्र ती पोटाला मानवत असल्यासच. अन्यथा दररोजच्या स्वयंपाकात 2 ते 3 पाकळ्यांचा नियमित वापर करणे हा अधिक सुरक्षित आणि सोपा पर्याय मानला जातो.
लसूण हा कोणत्याही आजारावरचा चमत्कारिक उपाय नसला तरी संतुलित आहार, नियमित व्यायाम, पुरेशी झोप आणि निरोगी जीवनशैलीसोबत त्याचा नियमित वापर केल्यास अनेक आरोग्यदायी फायदे मिळू शकतात. त्यामुळे आपल्या दैनंदिन आहारात लसणाचा समावेश करणे हे आरोग्याच्या दृष्टीने एक चांगले पाऊल ठरू शकते.
(सूचना : हा लेख सर्वसाधारण माहितीच्या उद्देशाने असून कोणत्याही वैद्यकीय उपचारांचा पर्याय नाही. आरोग्यविषयक निर्णय घेण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.)