मराठी भक्तिगीत, भावगीत, कव्वाली आणि लोकसंगीताला आपल्या दमदार आवाजाने वेगळी ओळख मिळवून देणारे ज्येष्ठ लोकगायक प्रल्हाद शिंदे यांचा आज (23 जून) स्मृतिदिन आहे. आपल्या गायकीने लाखो रसिकांच्या मनावर अधिराज्य गाजवणारे प्रल्हाद शिंदे यांचे 23 जून 2003 रोजी कल्याण येथे निधन झाले. मात्र त्यांच्या स्वरांची जादू आजही महाराष्ट्राच्या कानाकोपऱ्यात ऐकू येते.
अहमदनगर जिल्ह्यातील पिंपळगाव येथे 1933 साली जन्मलेल्या प्रल्हाद शिंदे यांचे बालपण अत्यंत हालाखीच्या परिस्थितीत गेले. दारिद्र्य, उपेक्षा आणि संघर्ष यांचा सामना करत त्यांचा परिवार मुंबईत आला. मुंबईतील रस्ते, रेल्वे स्थानके आणि सार्वजनिक ठिकाणी गाणी गाऊन त्यांनी आपल्या कुटुंबाचा उदरनिर्वाह केला.
प्रल्हाद शिंदे यांनी आपल्या आयुष्यात हजारो भक्तिगीते, भावगीते, कव्वाली, कोळीगीते आणि प्रबोधनपर गीते गायली. ‘ऐका सत्यनारायणाची कथा’, ‘पाऊले चालती पंढरीची वाट’, ‘चल गं सखे पंढरीला’, ‘बाप्पा मोरया रे’, ‘उड जायेगा एक दिन पंछी रहेगा पिंजरा खाली’ यांसारखी त्यांची अनेक गाणी आजही लोकप्रिय आहेत.
त्यांच्या गायकीची खासियत म्हणजे आवाजातील ताकद, भावपूर्ण सादरीकरण आणि प्रभावी अभिनय. गाणे सादर करताना ते रसिकांना अक्षरशः मंत्रमुग्ध करून टाकत. त्यामुळेच ग्रामीण महाराष्ट्रापासून शहरांपर्यंत त्यांचे प्रचंड चाहते निर्माण झाले.
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर, बुद्ध धर्म, समाजप्रबोधन आणि भक्ती यांवर आधारित अनेक गीते त्यांनी गायली. त्यांच्या कार्यक्रमाचा शेवट अनेकदा ‘अरे सागरा शांत हो जरा येथे भीम माझा निजला’ या हृदयस्पर्शी गीताने होत असे. हे गीत ऐकताना संपूर्ण सभागृह भावूक होत असे.
प्रल्हाद शिंदे हे केवळ गायक नव्हते, तर उत्कृष्ट तबलावादकही होते. अनेक मैफलींमध्ये त्यांनी स्वतः तबला वाजवून रसिकांची दाद मिळवली. उर्दू कव्वाली गायनातही त्यांचा हातखंडा होता. जानी बाबू, अजीज नाजा, युसूफ आझाद आणि शंकर शंभू यांसारख्या नामवंत कलाकारांसोबत त्यांनी कव्वाली सामने रंगवले.
सुमारे दहा हजारांहून अधिक गाणी गाणाऱ्या या महान कलाकाराने पैसा किंवा प्रसिद्धीपेक्षा लोकांच्या मनात स्थान मिळवले. आज त्यांचे पुत्र आनंद शिंदे, मिलिंद शिंदे, चंद्रकांत शिंदे तसेच नातवंडे त्यांचा संगीत वारसा पुढे नेत आहेत.
प्रल्हाद शिंदे यांचे योगदान मराठी संगीतविश्वासाठी अमूल्य आहे. त्यांच्या स्मृतिदिनी संपूर्ण महाराष्ट्र त्यांना भावपूर्ण अभिवादन करत आहे.
