Author: Bandukumar Dhawane

डोळा हा शरीरातल्या नाजूक अवयवांपैकी एक आहे. तो एखाद्या कॅमेर्‍याप्रमाणे काम करत असतो. डोळ्यावर पडणार्‍या प्रकाशाचं केंदी्रकरण होऊन ते पाठीमागील पडद्यावर पाडणं आवश्यक असतं. तसं झालं तरच आपण पाहतो त्या वस्तूची स्पष्ट आणि स्वच्छ प्रतिमा पडद्यावर उमटते. या कारणासाठी आपल्या डोळ्यात एक भिंग असतं. ते पारदर्शक असतं. पारदर्शक असल्यामुळे त्यावर पडणारा प्रकाश आरपार जाऊ शकतो. हे भिंग पाण्यासारख्या द्रवपदार्थ आणि प्रथिनं यांनी मिळून बनलेलं असतं.हे वाचा – स्थूलतेचे दुष्परिणाम जाणा ..!त्यातील प्रथिनांच्या रेणूंची रचना पारदर्शिकत्व टिकून राहील अशा प्रकारची असते. उतारवयात मात्र यातल्या प्रथिनांच्या गुठळ्या होतात. तसं झालं की भिंग गढूळतं. ते पूर्वीसारखं पारदर्शक राहत नाही. या गुठळ्या आकारानं लहान असतील किंवा संख्येनं जास्त नसतील तर पूर्वीसारखाच भिंगातून प्रकाश आरपार जाऊ शकतो. मात्र त्या गुठळ्यांमधून व...

"माझी सासू किती बोलली, आजही किती बोलणार" मुलाच्या तोंडचे वाक्य. मुलगा बापाला बोलत होता.आनंद त्याचं नाव होतं. आनंदाचा विवाह जुळला होता. त्यात आज त्याचा विवाहही पार पडला होता. सर्वत्र आनंदीआनंद होता. त्यातच या आनंदमय वातावरणात थोडी धावपळ झाल्यानं वडीलाची प्रकृती बरी नव्हती. त्यातच वडील दुस-याच्या घरी झोपून होता. त्याच्या वडीलांना वाटत होतं की थोडासा आराम होईल व आपल्याला बरे वाटेल.आनंदचा विवाह झाला खरा. पण विवाहाला आनंदरावाचे वडील काही गेले नाही. कारण दोनतीन दिवसापासूनच त्यांना अस्वस्थ वाटत होतं. त्यातच ते घरी राहिले. मुलगा आनंद काही पाहूण्यासोबत परणू गेला. पण त्यातच घोडं आडवं गेल्यागत आनंदाची सासू ओरडून त्याचेवर दबाव टाकत म्हणाली, "बाप कुठाय. इथं बापाचं काम असतांना आपण बापाला आणलं नाही." सासू थोडीशी खास्टच होती. त्यातच सासू बाप न आल्यानं ओरडली खरी. पण त्याचे उत्तर आनंदानं काही बरोबर दिले नाह...

रक्तदान म्हणजे जीवनदान हे आपण जाणतो. पण याबाबत अनेकांच्या मनात अद्यापही संभ्रम आढळून येतो. तो दूर करायचा तर काही बाबींची स्पष्टता हवी. उदाहरणार्थ रक्तदान करणार्‍या व्यक्तीचं वय १८ ते ६0 वर्षांदरम्यान असावं. व्यक्तीचं वजन ४५ किलोग्रॅमपेक्षा जास्त असावं. रक्तातील हिमोग्लोबनचं प्रमाण १00 मिलीला १२ ग्रॅमहून जास्त असावं. रक्तदात्याला आधीच्या सहा महिन्यांत रक्ताद्वारे पसरतील असे ब व क प्रकारची कावीळ, गुप्तरोग, हवताप, एड्स असे रोग झालेले नसावेत.हे वाचा-सौरऊर्जा-काळाची-गरजया सगळ्या अटी पूर्ण करणारी कोणतीही व्यक्त रक्तदान करू शकते. रक्तपेढीत गेल्यावर प्रथमत तुमची सर्व माहिती लिहून घेतात. रक्तदान करण्यास तयार असल्याचं एक संमतीपत्र भरून घेतात. मग तुम्हाला रक्तदान कक्षात नेऊन पलंगावर झोपवतात. दंडाभोवती रक्तदाबमापक यंत्राचा पट्टा गुंडाळून त्यातील दाब ६0 ते ७0 मिमीपर्यंत वाढवतात. दंड व हात यातील सां...

आजकालच्या अनियमित दिनचर्येत आणि अनियमित आहारपद्धतीत कॅल्शियमची कमतरता ही अनेकांची समस्या बनलेली आहे. कॅल्शियमच्या कमतरतेमुळे कमी वयातच अनेक शारीरिक समस्या भेडसावू लागतात. वयाच्या तिशीपर्यंत शरीर आहाराद्वारे आपली कॅल्शियम गरज सहज पूर्ण करुन घेतं मात्र त्यानंतर शरीराची क्षमता कमी होते आणि कॅल्शियमच्या अल्प पुरवठय़ाचे परिणाम दिसू लागतात. विशेषत गर्भवती महिलांना आणि स्तनपान देणार्‍या मातांना कॅल्शियमचा पर्याप्त पुरवठा व्हायलाच हवा. त्यादृष्टीने आहारात काही बदल करणं इष्ट ठरेल. एक कप पाण्यात आल्याचा कस घालावा. पाणी निम्म होईपर्यंत उकळावं. हा काढा दिवसातून एकदा घ्यावा. यामुळे कॅल्शियमची कमतरता भरुन निघते.हे वाचा-सौरऊर्जा-काळाची-गरजरात्री दोन ग्लास पाण्यात दोन चमचे जरे भिजवून ठेवावं. सकाळी हे पाणी उकळून दाट काढा करावा. गाळून दिवसातून एकदा हा काढा घेतल्यासही कॅल्शियमची गरज भागते.कॅल्शियमची कमत...

मागील महिन्यात बस स्टॅड वर वर्तमान पत्र आणायला गेलो असताना, कडूलिंबाच्या पारावर काही सेवानिवृत्त शिक्षक मंडळी बसलेली दिसली. त्यांना नमस्कार करून घराकडे जात असताना मला अचानक बेंद्रे सरांची आठवण आली. आणि मी घरी न जाता सरांच्या घरी गेलो. सर जेवण करीत होते मला सुद्धा त्यांनी जेवणाचा खूप आग्रह केला पण मी नुकतेच जेवण करूनच निघालो होतो, त्यामुळे मी नकार दिला तसं त्यांना मागील पंधरा दिवसापासून बरे नव्हते. पांढरीशुभ्र दाढी वाढली होती. त्यांनी आता अमृत महोत्सवी वर्षात पदार्पण केलं होतं. तरीही जवळपास एक तास त्यांनी माझ्याशी दिलखुलास चर्चा केली. त्यातून जी माहिती मिळाली आणि प्रसंग मला आठवले तेच मांडण्याचा मी प्रयत्न करीत आहो.धनंजय उर्फ वसंत शेषरावआप्पाजी बेंद्रे असं त्यांचं पूर्ण नाव. घरची परिस्थिती सामान्यच घरी दहा एकर शेती होती, वडील कारंजा नगर परिषदेमध्ये परिचर पदावर होते. कारंजाला त्यांचे मॅट्रि...

माश्यांद्वारे काही विकारांच्या विषाणूंचा प्रसार होतो, याविषयी आपण ऐकलं आहे वा वाचलं आहे. खरंतर माशी अनेक घातक रोग पसरवण्यास कारणीभूत ठरते. अस्वच्छ जागी घोंघावत असणार्‍या माशा खाद्यपदार्थांवर बसून रोगजंतू पसरवतात. या किटकांमुळे टायफॉइड, हगवण, आमांश, कॉलरा, जंत, पोलिओ, डोळे येणं, खुपर्‍या इत्यादी रोग संक्रमित होतात. प्राण्यांची वा मानवी विष्ठा, कचरा, सडलेली फळे आणिे भाज्या विपुल प्रमाणात असतात तेथे माशांची पैदास होते. त्यांना चावता येत नाही पण त्या कायम चरत राहतात.हे वाचा-सौरऊर्जा-काळाची-गरजत्या सारख्या उलटी आणि संडास करतात. एका जागी न बसता इकडून तिकडे भ्रमंती करतात. रुग्णाची विष्ठा, डोळ्यातील स्त्राव, जखमेतील पू इत्यादींत अनेक जीवजंतू असतात. माशा त्यावर बसतात. नंतर त्याच माशा घरात येऊन अन्नपदार्थावर बसतात. सहाजिकच त्यांच्या पायांना, पंखांना चिकटलेले जीवजंतू अन्न पदार्थांमध्ये मिसळतात. अ...

मूत्रपिंडांचं आरोग्य उत्तम राखणं खूप आवश्यक आहे. मूत्रपंडांच्या कार्यावर शरीराचं सर्वांगिण आरोग्य अवलंबून असतं. मूत्रपिंडाशी संबंधित अनेक व्याधी आणि आजार आहेत. मूतखडा ही अत्यंत वेदनादायी अशी व्याधी आहे. अमेरिकेतल्या शास्त्रज्ञांनी नुकतंच याबाबत एक संशोधन केलं. मूतखड्याच्या रुग्णांमध्ये हाड मोडण्याचा धोका अधिक असतो, असं या संशोधनातून समोर आलं आहे. स्टेनफोर्ड विद्यापीठातल्या संशोधकांनी हे संशोधन केलं असून यामुळे मूतखडा झाल्यानंतर हाडांची अधिक काळजी घ्यायला हवी, असं तज्ज्ञांचं म्हणणं आहे. २00७ ते २0१५ या कालवधीतल्या ५,३१,४३१ मूतखड्याच्या रुग्णांवर संशोधन करण्यात आलं.यापैकी २३.६ टक्के रुग्णांमध्ये ऑस्टओपोरोसस तसंच फ्रॅक्चरसारख्या समस्या दिसून आल्या. म्हणूनच मूतखड्याच्या उपचारांदरम्यान तसंच त्यानंतरही हाडांच्या घनतेची चाचणी करणं आवश्यक असल्याचं तज्ज्ञ सांगतात. या चाचणीमुळे हाडं कमकुवत झाली आहेत...

सध्याचा जमाना संगणकाचा आहे. त्यामुळे विविध क्षेत्रात संगणकाचा वापर वाढला आहे. या पार्श्‍वभूमीवर रोबोटक्सचा विचार करायला हवा. खरंतर ही विज्ञानाची एक शाखा आहे. यात मॅकेनिकल, कॉम्प्युटर इंजिनिअर्सना भरपूर संधी आहे. रोबोटिक्समध्ये रोबोची रचना, त्यांचं कार्य, नव्या अँपची निर्मिती यासारख्या कामांचा समावेश होतो. यामध्ये वेगवेगळ्या कामांसाठी उपयुक्त ठरणार्‍या रोबोंची निर्मिती केली जाते. सध्या औद्योगिक क्षेत्रात रोबोंचा मोठय़ा प्रमाणावर वापर होतोय. रोबोटिक्स या विषयात आर्टिफिशिअल इंटेलिजन्सला महत्त्व दिलं जातं. कॉम्प्युटरला माणसासारखा मेंदू बसवण्याचं हे आव्हानात्मक काम आहे. विविध समस्या सोडवणार्‍या कल्पक मेंदूची निर्मिती रोबोटिक्समध्ये करावी लागते. रोबोटिक्स शिकण्यासाठी इंजिनिअरींगची पदवी घेणं गरजेचं आहे. मॅकेनिकल, कॉम्प्युटर तसंच इलेक्ट्रॉनिक्स या विषयात इंजिनिअरिंगची पदवी मिळवणारे विद्यार्थी या क्...

लहान मुलांमध्ये अँलर्जीचे प्रमाण सध्या बरेच वाढतेय. ठराविक अन्नपदार्थांमुळे होणारे दुष्परिणाम हे यामागील महत्त्वाचे कारण आहे. दाणे, अंडी, गाईच्या दुधातून मिळणारी प्रथिनं आणि मासे या घटकांमुळे अँलर्जी होण्याची शक्यता असते. या अँलर्जीची वेगवेगळी लक्षणं दिसून येतात. अंगावर पुरळ उठणं, मळमळ, उलट्या, जुलाब यासारखी लक्षणं दिसून येतात. अँलर्जी असलेले अन्नपदार्थ टाळणं हा यावरील सर्वोत्तम उपाय मानला जातो. अनेक मुलांमध्ये प्रौढपणी ही समस्या दूर झालेली असते. पण अनेक माता आपल्या मुलांना असे पदार्थ देणं टाळतात. पण मुलांना लहान वयात हे पदार्थ खायला दिले तर अँलर्जीची समस्या दूर होऊ शकते, असं एका संशोधनातून समोर आलंय. अगदी तीन महिन्यांच्या बाळाला असे पदार्थ खायला दिल्यास अँलर्जीची समस्या मोठेपणी दूर होऊ शकते.हे वाचा-सौरऊर्जा-काळाची-गरजया संशोधनात स्तनपानावर अवलंबून असलेल्या तीन महिन्यांच्या लहानग्यांचा...

आजकाल इतर काही आजारांबरोबर थायरॉइडचंप्रमाणही वाढताना दिसत आहे. वास्तविक थायरॉइडचे अनेक दुष्परिणाम आपण जाणतो पण थायरॉइडमुळे डोळ्यांच्या तक्रारीही उद्भवू शकतात याची नोंद घ्यायला हवी. जाणून घेऊ या, या विकाराची कारणं.. थायरॉइडमुळे नेत्रविकार झाल्यास शरीरातल्या रोगप्रतिकारक पेशी थायरॉइड ग्रंथींवर आक्रमण करतात. यामुळे थायरॉइड हार्मोन गरजेपेक्षा जास्त किंवा कमी प्रमाणात स्रवतात. यामुळे डोळ्यांभोवतालच्या टिश्यूंना सूज येते. थायरॉइड ग्रंथींमधून हार्मोन्स गरजेपेक्षा जास्त प्रमाणात स्रवत असल्यास ही समस्या उद्भवण्याची शक्यता जास्त असते. डोळ्यांच्या आसपासचे टश्यू सुजल्यामुळे डोळा सुजल्यासारखा दिसतो. डोळ्यातून पाणी येत राहतं. फोटोफोबिया किंवा डोळ्यांवर थेट प्रकाश पडल्यास त्रास होतो. कोरडेपणामुळे निर्माण होणार्‍या डोळ्यांच्या समस्या डोकं वर काढतात. डोळ्यांवर ताण जाणवू लागतो. दोन वस्तू असल्याचा भास होतो. ...